XIV, XV eta XVI. mendeak Nekazaritzako produkzioaren geldialdi baten ondorioz Mendebaldeko Europa guztian “Berant Erdi Aroko krisia” gertatu zen.
XIX. mendea Garai hori Euskal Herri guztian gertatu ziren eta zuzenean Salvatierra/Aguraini eragin zioten gizarteko, ekonomiako eta gerrako gertakariek markatu zuten.
XX. mendea XX. mendea oraindik ere aldaketa-garaia da Salvatierra/Agurainen.
XIX. mendea Garai hori Euskal Herri guztian gertatu ziren eta zuzenean Salvatierra/Aguraini eragin zioten gizarteko, ekonomiako eta gerrako gertakariek markatu zuten.
Behe Erdi Aroa Iruñako erresumak XII. mendetik aurrera Nafarroako Erresuma izena hartu zuen.
Harresiak Harresiek ia Alde Zahar guztia inguratzen dute. Jatorrizko eraikuntzaren daturik ez dago.
Begoña etxea Kale Nagusiko 25. zenbakian dago eta Antonio Martinez de Oquerrurik eraiki zuen.
Azkarraga etxea Kale Nagusiko 79. zenbakian dago, Santa Mariako landaren aurrean.
Bustamantetarren etxea Zapatari kaleko 30. zenbakian dago. 1580. urte inguruan eraiki zuten Juan Martinez de Zumalburu y Garcia de Alanguak eta bere emazteak, Maria Saez de Vicuña y Hernandez de Luzuriagak.
Beste jauregi batzuk Udalerrian badira hormetan armarri interesgarriak dituzten honako mehelin jauregi hauek ere.
Desagertutako etxeak San Juan elizaren ondoan bazen Casa del Alto izenez ezaguna zen etxe bat, duela urte asko bota zutena. Aialatarren gotorlekua, Santa Maria atarian zegoen, izen bereko elizaren aurrean.
Santa Maria Eliza Eliza hiriaren iparraldean dago, Salvatierra/Aguraingo Santa Maria deituriko sarreraren aldamenean.
San Joan Eliza San Joan Elizaren eraikuntzak uste dugu jatorria Alfontso X.aren garaian izan zuela, Hiribildua XIII. mendean sortu ondoren.
San Martin Eliza eta Udaletxea Salvatierra/Aguraingo eraikinik antzinakoena da. Elizaren formagatik, forma erromanikoak dituelako, bere eraikitze-data XIII. mendea da.
Kristoren Guruztokia 1557an Ruy García de Zuazo Jaunak eta Catalina Ruiz de Arrarain andreak eraiki zuten.
Desagertutako baselizak Hutsik geratu ziren zenbait herritako elizak baseliza bezala geratu ziren, denbora pasa ahala desagertuz joan zirelarik.
San Lazaro eta Magdalena ospitalea 1487an ospitale hori existitzen zena ageri da. San Adrianetik abiatu eta Zalduendotik eta Erdoñanatik Araia, Iduia, Amezaga, Egilaz eta Mezkiara jaisten zen bidean dago.
Hergoienako ondarea Herriko herrixkek auzo edo ledania izena hartzen dute. Antzina, lau herrixka hauek hartzen zuten lursailak Hergoiena izena hartzen zuen.
Plazak Lehen, hiriko orube edo lursail bezala definitzen ziren, baina, askotan, sarreren zabaluneak baino ez ziren, elizen eta bide-elkarguneen inguruetan.
Herri hustuak Herri hustuak desagertuz joan diren aspaldiko herrixkak dira. Hauen bizitza baldintzak oso gogorrak zirenez, gehienak sortu berria zen Agurain herrira joan ziren.
Organoak eta organistak Tresna hori nagusiki liturgia-kanta laguntzeko erabili da, musika profanoa interpretatzeko ere erabili den arren.
Ingurua eta Hidrografia Aguraingo herria Entzia eta Iturrieta mendilerroen ipar hegalean dago, Zadorra eta honen ibaiadarrekin arro txiki bat sortuz.
Landare eta animaliak Aguraingo ingurugiroak bi eremu ezberdin ditu: bata arroaren barrenean, laua nagusiki, eta bestea mendilerroak eta horien hegalak.
San Joan San Joan gaua ekainaren 24an ospatzen da.
Arrizalara bisitaldia San Joan egunean, goizeko 07:00etan, Udalbatza Arrizalaraino zaldi gainean abiatzen da, bertan meza entzuteko. Ondoren Agurainera itzultzen dira.
Jasokundearen ama birjinia Abuztuaren 15ean. Hasiera batean Santa Maria auzoko jaia izan zen. Hurrengo egunean, meriendatxo bat egiten da. Udalak ardoa banatzen du bertaratutakoen artean.
Arrosarioko Ama Birjina Arrosarioko Ama Birjinaren jaia, urriko lehen eta bigarren igandean ospatzen da
Abere azoka Hiribildua sortu zenetik, erregeek ekonomiako eta merkataritzako jardueren garapena lagundu zuten.
San Nikolas XIX. mendeko erdialdera hasi zen ospatzen jai hau, abenduaren 6an.
Eguberria Kristau jatorriko beste edozein tokitan bezalaxe ospatzen dira Gabonak Agurainen. Hala ere, baditu hainbat berezitasun euskal kulturarekin zerikusia dutenak.
Erre puierre Tradizio hori Arabako gazte askorentzat Urtezaharra ospatzeko modua zen eta Arabako herrixka askotan gogoan dute. Duela urte batzuk, aguraindar talde bat ia desagertuta zegoen festa hori berreskuratzen hasi zen.
Santa Ageda Euskal Herriko festarik tradizionalenetariko bat da eta otsailaren 4an ospatzen da.
Inauteriak Herrian tradizio handia izan zuten eta jai hori gutxienez 1678tik aurrera ospatzen dela jakina da. 1936an eta Frankismo guztian zehar debekatuta egon zen. Gauerdira arte dantza egiten zen.
Kintoak Antzina soldadutza egitera joaten ziren herriko mutilak agurtzeko jaia zen. Hainbat urtetan ez zen ospatu.
Sallurtegiko erromeria Pazko bigarrena. Salvatierra/Agurainen ospaturiko zaharrenetarikoa da eta 1597. urteko erreferentziak badaude.